Quruq portlar, chegara va kuryerlik yigʻimi: PQ-368 importchi uchun nimani oʻzgartiradi

Nima imzolandi

2026-yil 12-oktabrda Prezident «Transport-logistika tizimini rivojlantirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida»gi PQ-368-son qarorni imzoladi. 14-oktabrda bu haqda Adliya vazirligi huquqiy axborot kanalida xabar berdi. Hujjat 2026–2030-yillarga maqsadlar belgilaydi va logistika markazlari uchun imtiyozlar joriy etadi. Bitta chora 1-noyabrdan kuchga kiradi — xalqaro kuryerlik joʻnatmalari uchun bojxona yigʻimi kamayadi.

Ushbu maqola eʼlon qilingan paytda qaror matni lex.uz milliy bazasida hali yoʻq edi. Tahlil Adliya vazirligi xabari asosida tayyorlangan; matn eʼlon qilingach, ifodalarni solishtiramiz.

2030-yilgacha maqsadlar

Qarorning katta qismi qoidalar emas, balki moʻljallar. Raqamlarda ular shunday.

Chegara quvvati va konteynerlarga ishlov berish boʻyicha boshlangʻich qiymatlar xabarda keltirilmagan — faqat «kamida ikki baravar» deyilgan.

Quruq port nima va importchiga qanday aloqasi bor

Quruq port — mamlakat ichidagi terminal boʻlib, chegara bilan temir yoʻl va avtomobil yoʻli orqali bogʻlangan. Yuk u yerda xuddi dengiz portidagidek qabul qilinadi, saqlanadi, qayta yuklanadi va rasmiylashtiriladi. Bu tushuncha BMT ESKATOning quruq portlar toʻgʻrisidagi hukumatlararo bitimida mustahkamlangan va qaror bevosita unga tayanadi.

Importchi uchun bu bitta narsani anglatadi: konteyner yoki vagon chegaradan bojxona nazorati ostida yuradi va oʻtish punktida emas, oluvchiga yaqinroq joyda rasmiylashtiriladi. Hozir barcha talablarga javob beradigan bunday nuqtalar 24 ta, 2030-yilga borib 30 ta boʻlishi kerak. Yuk bugun qayerda rasmiylashtirilishini bojxona postlari klassifikatorida, chiqarilgunga qadar qayerda saqlash mumkinligini esa bojxona omborlari reyestrida koʻrish mumkin.

Chegara va konteynerlar: ikki baravar

Fura bilan tashiydiganlar uchun bu eng sezilarli maqsad. Qoʻshni davlatlardan yetkazib berish muddati koʻpincha masofaga emas, oʻtish punktidagi navbatga bogʻliq: qisqa yoʻnalishda chegaradagi bir kun — reysning yarmi. Agar quvvat ikki baravar oshirilsa, aynan muddatning shu qismi qisqaradi.

Konteynerlar boʻyicha quvvatni ikki baravar oshirish Xitoydan va dengiz portlari orqali keladigan yuklar uchun muhim: terminal konteynerni platformadan qanchalik tez olib, mashinaga qoʻysa, hisobda turib qolish kunlari shunchalik kam boʻladi. Yuk qaysi oʻtish punktlaridan oʻtishini marshrut sahifalarida yozamiz — masalan, Xitoydan va Turkmanistondan.

Lekin bu 2030-yil oxirigacha boʻlgan maqsadlar. Bugungi muddat hisobiga tezroq chegarani kiritishga hali erta.

Logistikaga ixtisoslashgan beshta hudud

Qaror transport-logistika ixtisosligini beshta shahar va tumanga biriktiradi. Ularning joylashuvidan qaysi oqimlarga eʼtibor qaratilgani koʻrinadi.

• Xonobod, Andijon viloyati — Fargʻona vodiysining sharqi, Qirgʻiziston chegarasi yonida, Xitoydan keladigan yuklar yoʻlida.
• Olot tumani, Buxoro viloyati — Olot — Farob oʻtish punkti, Turkmanistonga va undan Eronga boradigan asosiy yoʻl.
• Termiz tumani, Surxondaryo viloyati — Afgʻonistonga chiqish va Tojikistonga janubiy temir yoʻl.
• Yangiyoʻl va Ohangaron tumanlari, Toshkent viloyati — poytaxtga kirish yoʻllari: gʻarbdan Sirdaryo va Samarqand tomondan, sharqdan — Fargʻona vodiysidan Qamchiq dovoni orqali.

Logistika markazlari uchun imtiyozlar

Bu qism terminal va omborlarni quradigan va saqlaydiganlarga qaratilgan. Yuk egalariga u bilvosita taʼsir qiladi: terminalni saqlash qanchalik arzon boʻlsa, saqlash va qayta yuklash stavkalari shunchalik past boʻladi.

• Mol-mulk soligʻi va yer soligʻi — 2040-yilgacha nol. Shartlar: markaz ESKATOning quruq portlar toʻgʻrisidagi bitimiga kiritilgan, terminalni (TOS) va omborni (WMS) boshqarish tizimlarini joriy etgan va Transport vazirligining E-logistika platformasida kamida «BB» reytingiga ega.
• Uskunalarni boj va majburiy sertifikatlashsiz olib kirish — 2029-yil 1-avgustgacha. Oʻzbekistonda ishlab chiqarilmaydigan ombor va yuklash-tushirish uskunalari, agregatlar va ularning ehtiyot qismlariga tegishli. Bu huquqni maxsus reyestrga kiritilgan markazlar oladi.
• 2030-yil oxirigacha raqamlashtirish. Barcha logistika markazlari TOS va WMS tizimlarini joriy etadi va E-logistikaga ulanadi.

Logistikadan tashqari alohida chora: M2, M3 va N toifadagi avtobus va yuk mashinalari ishlab chiqaruvchilari 2027-yil 31-dekabrgacha mamlakatda ishlab chiqarilmaydigan butlovchi qismlarni bojsiz olib kiradi.

Kuryerlik yigʻimi 20% kam: kimga tegishli

Eng yaqin sanaga ega yagona chora. 2026-yil 1-noyabrdan xalqaro kuryerlik joʻnatmalarini rasmiylashtirish uchun bojxona yigʻimi stavkasi 20% kamayadi.

Hozir bu yigʻim brutto vaznning har bir kilogrammi uchun bazaviy hisoblash miqdorining 2% ini tashkil etadi. 2026-yil 1-sentabrdan amal qilayotgan 440 000 soʻmlik BHMda bu kilogramm uchun 8 800 soʻm, kamaytirilgandan keyin — 7 040 soʻm. 5 kg lik joʻnatma uchun yigʻim 44 000 oʻrniga 35 200 soʻm boʻladi.

Bu yerda adashish oson. Kuryerlik yigʻimi kuryerlik xizmati olib keladigan va rasmiylashtiradigan ekspress-joʻnatmalar va posilkalardan olinadi. Fura, vagon yoki konteynerda tovarlar deklaratsiyasi bilan keladigan tovar partiyasi esa bojxona qiymati shkalasi boʻyicha rasmiylashtiruv yigʻimini toʻlaydi. Qaror bu shkalaga tegmaydi — boj, aksiz va 12% QQSga ham. Oʻz partiyangiz boʻyicha toʻlovlarni bojxona toʻlovlari kalkulyatorida hisoblash mumkin.

Qaror nimani oʻzgartirmaydi

• Import bojlari. Kodlar boʻyicha stavkalarni PQ-3818 belgilaydi, oʻz kodingizni TIF TN maʼlumotnomasida tekshirishingiz mumkin.
• 12% QQS va aksizlar. Hisoblash tartibi oʻsha-oʻsha.
• Tijorat partiyasini rasmiylashtirish yigʻimi. Bojxona qiymatidan BHMdagi shkala saqlanadi.
• Bugungi yetkazib berish muddatlari. Yangi quruq portlar va ikki baravar tez oʻtish punktlari — 2030-yilgacha boʻlgan reja.

Allaqachon amal qilayotgan yoki 2027-yil yozigacha kuchga kiradigan bojxona oʻzgarishlarini 2026–2027-yillardagi bojxona islohoti haqidagi maqolada tahlil qildik.

Hozir nima qilish kerak

Partiyalab import qiluvchiga. Hisob-kitoblarda hech narsani oʻzgartirmang: toʻlovlar ham, muddatlar ham avvalgidek. Oʻz hududingizdagi yangi quruq portlarni kuzatib borish foydali — omborga yaqinroq rasmiylashtirish chegaradan tashish va saqlashda tejaydi.

Namuna va hujjatlarni ekspress-pochta orqali oladiganlarga. 1-noyabrdan kilogramm uchun yigʻim beshdan bir qismga kamayadi. Shoshilinch boʻlmagan joʻnatmani noyabrga surish mumkin.

Ombor yoki terminal egasiga. Obyekt 2040-yilgacha soliq imtiyoziga mos kelishini tekshiring: TOS, WMS, E-logistikadagi reyting va ESKATO bitimiga kiritilish kerak. Uskunalarni olib kirish imtiyozi 2029-yil 1-avgustgacha amal qiladi, shuning uchun texnika xaridini oldindan rejalashtirgan maʼqul.